AI
Kompetencje AI pracowników: co musi zrobić pracodawca po zmianie art. 4 AI Act
Art. 4 AI Act od 27 lipca 2026 r. wymaga działań wspierających kompetencje AI personelu, bez gwarantowania poziomu u każdej osoby. Co zrobić i jak to udokumentować.
Jeśli twoi pracownicy korzystają w pracy z narzędzi AI, art. 4 AI Act wymaga, żebyś podejmował działania wspierające rozwój ich kompetencji w zakresie AI. Od 27 lipca 2026 r. przepis mówi wprost, że nie musisz zagwarantować określonego poziomu wiedzy u każdej osoby. Musisz natomiast działać: dopasować szkolenia i zasady do stanowisk i narzędzi, a potem zapisać, co zrobiłeś. Certyfikat nie jest obowiązkowy, wystarczy wewnętrzna dokumentacja.
Stan prawny na 18 listopada 2026 r. To informacja ogólna, nie porada prawna.
Co mówi art. 4 AI Act po zmianie z lipca 2026 r.?
Art. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1689, czyli aktu w sprawie sztucznej inteligencji, stosuje się od 2 lutego 2025 r. W pierwotnym brzmieniu dostawcy i podmioty stosujące AI mieli zapewnić „w miarę możliwości” odpowiedni poziom kompetencji w zakresie AI swojego personelu.
Rozporządzenie (UE) 2026/1744 z 8 lipca 2026 r., nazywane Digital Omnibus on AI, zastąpiło ten artykuł nowym brzmieniem. Weszło w życie 27 lipca 2026 r. (tekst w EUR-Lex). Od tego dnia organizacja ma podejmować środki wspierające rozwój kompetencji w zakresie AI personelu i innych osób, które w jej imieniu obsługują systemy AI lub z nich korzystają.
Przepis wskazuje, co bierzesz pod uwagę: wiedzę techniczną ludzi, ich doświadczenie, wykształcenie i przeszkolenie, kontekst użycia narzędzi oraz osoby, na które działanie systemu wpływa. Dodaje też zdanie, które zmienia rozmowę o szkoleniach: obowiązek nie wymaga zagwarantowania określonego poziomu kompetencji u żadnej konkretnej osoby.
Co to znaczy w praktyce? Obowiązek nie zniknął. Zmienił się z obowiązku rezultatu w obowiązek starannego działania. Liczy się to, czy zrobiłeś rozsądne i udokumentowane kroki, a nie to, czy każdy pracownik zdał test.
Czy art. 4 AI Act dotyczy mojej firmy lub urzędu?
Najpewniej tak, jeśli ktoś w organizacji używa w pracy czatu AI, asystenta w pakiecie biurowym, narzędzia do transkrypcji albo modułu AI w systemie dziedzinowym. W języku rozporządzenia jesteś wtedy „podmiotem stosującym”. Dotyczy to firmy, szkoły, uczelni, urzędu gminy czy powiatowego urzędu pracy, niezależnie od wielkości.
Obowiązek obejmuje nie tylko pracowników na etacie. Chodzi też o osoby działające w twoim imieniu, na przykład współpracowników na umowie zlecenia czy zewnętrzną obsługę, jeśli korzystają z narzędzi AI przy twoich sprawach.
W Polsce organem nadzoru rynku systemów AI jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji. Wskazuje ją ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003). Ta sama ustawa pozwala złożyć do Komisji wniosek o opinię indywidualną w konkretnej sprawie (opłata 150 zł), jeśli masz wątpliwość, jak przepisy stosują się do twojej sytuacji.
Czy pracownik musi mieć certyfikat z AI?
Nie. Komisja Europejska w pytaniach i odpowiedziach o kompetencjach w zakresie AI wyjaśnia, że certyfikat nie jest potrzebny. Organizacja może prowadzić wewnętrzny rejestr szkoleń i innych działań.
Jeśli ktoś mówi ci o „obowiązkowym certyfikacie AI Act”, to upraszcza sprawę. Zaświadczenie po kursie przydaje się jako dowód z datą i zakresem, ale prawo go nie wymaga. Ważniejsze jest, czy szkolenie pasowało do tego, co dana osoba robi z AI.
Jak dopasować szkolenie z AI do stanowiska?
Na szkoleniach dla urzędów i firm widzę, że jeden webinar „dla wszystkich” rzadko odpowiada na realne ryzyka. Lepiej podzielić ludzi na trzy grupy.
- Wszyscy, którzy używają AI. Wiedzą, czym jest model językowy, że potrafi się mylić, jakich danych nie wolno wklejać i gdzie zgłosić problem.
- Osoby pracujące z AI na co dzień. Na przykład kadry, obsługa klienta, nauczyciele, analitycy. Potrzebują ćwiczeń na swoich zadaniach: weryfikacji odpowiedzi, pracy z danymi osobowymi, oznaczania treści przygotowanych z pomocą AI.
- Kierownicy i właściciele procesów. Decydują, które narzędzia są dopuszczone, piszą zasady i odpowiadają za to, jak AI wpływa na klientów, mieszkańców czy uczniów.
Typowa sytuacja z urzędu: urzędniczka chce szybciej odpowiedzieć na pismo i wkleja jego treść, razem z danymi wnioskodawcy, do darmowego czatu na prywatnym koncie. Nie robi tego ze złej woli. Nikt jej nie powiedział, gdzie jest granica. Typowa sytuacja z firmy: dział kadr testuje AI do wstępnej selekcji CV, a nikt nie sprawdził, jak narzędzie traktuje przerwy w zatrudnieniu. W obu przypadkach krótkie, konkretne szkolenie i jedna strona zasad zmieniają więcej niż ogólny wykład o przyszłości AI.
Jak udokumentować działania z art. 4?
Dokumentacja nie musi być rozbudowana. Musi pokazywać, że działasz celowo i regularnie. W praktyce wystarczą trzy elementy.
- Wykaz narzędzi AI. Które narzędzia są dopuszczone, kto z nich korzysta i do jakich zadań. Dopisz też te, których ludzie używają bez zgody, bo w praktyce zawsze się pojawiają.
- Zasady korzystania z AI. Krótki dokument: jakie dane wolno wprowadzać, kiedy trzeba sprawdzić wynik, kto zatwierdza nowe narzędzie.
- Rejestr szkoleń i innych działań. Data, uczestnicy i ich stanowiska, zakres tematyczny, narzędzia, których dotyczyło szkolenie, kto je prowadził i kiedy planujesz odświeżenie.
Do rejestru wpisuj nie tylko kursy. Liczą się też instrukcje stanowiskowe, spotkania zespołu, na których omawiacie błędy AI, czy wdrażanie nowych osób. Art. 4 mówi o środkach, a szkolenie jest tylko jednym z nich.
Jakie błędy popełniają organizacje najczęściej?
- Jedno szkolenie i koniec. Narzędzia zmieniają się co kilka miesięcy, więc wiedza sprzed roku często nie pasuje do tego, czego ludzie używają dziś.
- Odesłanie do instrukcji producenta. Komisja Europejska zwraca uwagę, że zwykle to za mało.
- Udawanie, że AI w organizacji nie ma. Zakaz bez alternatywy przenosi pracę z AI na prywatne konta, poza twoją kontrolę.
- Pominięcie współpracowników zewnętrznych. Przepis obejmuje także osoby działające w twoim imieniu.
Co zrobić w tym tygodniu
- Zapytaj kierowników zespołów, z jakich narzędzi AI korzystają ich ludzie. Zapisz odpowiedzi w jednej tabeli.
- Podziel pracowników na trzy grupy: wszyscy użytkownicy, intensywni użytkownicy, kierownicy.
- Spisz na jednej stronie, jakich danych nie wolno wprowadzać do narzędzi AI i kto zatwierdza nowe narzędzia.
- Zaplanuj pierwsze szkolenie dla grupy, która najczęściej pracuje z danymi osobowymi.
- Załóż rejestr działań z art. 4 i wpisz do niego wszystko, co już zrobiłeś.
Które kursy NAVO pasują do art. 4 AI Act?
Jeśli chcesz zacząć od gotowych kursów online, które pracownicy przejdą we własnym tempie, te cztery odpowiadają na grupy opisane wyżej:
- Podstawy AI w pracy: bezpiecznie, skutecznie, zgodnie z prawem (8 godzin) – dla wszystkich użytkowników: ryzyka, dane osobowe, weryfikacja treści wygenerowanych przez AI.
- Zasady bezpiecznego użycia AI: AI Act, Shadow AI i polityka wewnętrzna (7 godzin) – dla kierowników: interpretacja art. 4, korzystanie z AI bez zgody organizacji, ramy polityki AI i procedura zgłaszania narzędzi.
- AI w urzędzie: bezpiecznie, zgodnie z prawem, z korzyścią dla mieszkańca (7 godzin) – dla administracji: ograniczenia prawne, ochrona danych, bezpieczny obieg informacji.
- Macierz kompetencji: Człowiek i Sztuczna Inteligencja (8 godzin) – dla HR i kadry zarządzającej: ocena przygotowania zespołu i plan rozwoju kompetencji.
Ukończenie kursu potwierdza certyfikat, który możesz dołączyć do rejestru działań.
Najczęstsze pytania
Od kiedy obowiązuje art. 4 AI Act?
Od 2 lutego 2025 r. Obecne brzmienie, nadane rozporządzeniem (UE) 2026/1744, obowiązuje od 27 lipca 2026 r.
Czy zmiana z 2026 r. zniosła obowiązek szkolenia z AI?
Nie. Zmieniła jego charakter. Zamiast zapewniać odpowiedni poziom kompetencji, organizacja ma podejmować działania wspierające ich rozwój. Działać nadal trzeba.
Ile godzin szkolenia z AI musi przejść pracownik?
Przepisy nie określają liczby godzin ani programu. Zakres dopasowujesz do stanowiska, narzędzi i ryzyka. Dla jednej osoby wystarczy krótki kurs podstaw, dla innej potrzebne są warsztaty na jej zadaniach.
Czy obowiązek dotyczy urzędów i szkół?
Tak, jeśli korzystają z systemów AI. Art. 4 obejmuje wszystkie podmioty stosujące AI, także publiczne.
Czy wystarczy, że pracownicy przeczytają regulamin korzystania z AI?
Regulamin to dobry początek, ale Komisja Europejska wskazuje, że samo odesłanie do instrukcji zwykle nie wystarcza. Połącz zasady z krótkim szkoleniem i zapisz oba działania w rejestrze.
Źródła
- Rozporządzenie (UE) 2026/1744 z 8 lipca 2026 r. (Digital Omnibus on AI), EUR-Lex
- Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (akt w sprawie sztucznej inteligencji), EUR-Lex
- Komisja Europejska, AI Literacy – Questions & Answers
- Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. 2026 poz. 1003
Autor: dr Kamil Mielnik, Esl.edu.pl Learning Solutions. Projektuje programy rozwoju kompetencji i wdrożenia AI dla firm, urzędów i szkół.
Bezpłatny przewodnik
7 pułapek wdrożenia AI w firmie
Większość firm potrafi kupić licencje na narzędzia AI. Trudniej sprawić, żeby ludzie z nich korzystali, a zarząd mógł zobaczyć efekt. Poniżej siedem pułapek, które powtarzają się we wdrożeniach, i sposoby, jak ich uniknąć.
Co jest w środku